تعدیل عصب‌شناختی نشانه‌های وسواس فکری ـ عملی از طریق تلفیق متوالی روان‌درمانی پویشی فشرده کوتاه‌مدت، درمان شناختی ـ رفتاری و تحریک الکتریکی مستقیم فراجمجمه‌ای

نویسندگان

  • سید عادل حسینی سید عادل حسینی دکترای روان‌شناسی، دانشگاه جامع علمی-کاربردی، مرکز بیرجند ۱، تهران. نویسنده

کلمات کلیدی:

اختلال وسواس فکری ـ عملی, روان‌درمانی پویشی فشرده کوتاه‌مدت, درمان شناختی ـ رفتاری, تحریک الکتریکی مستقیم فراجمجمه‌ای, تعدیل عصب‌شناختی ـ شناختی

چکیده

زمینه و هدف: اختلال وسواس فکری ـ عملی (OCD) یک اختلال روان‌پزشکی پایدار است که با افکار مزاحم، رفتارهای تکراری، اختلال در تنظیم هیجان و دشواری در کنترل شناختی مشخص می‌شود. اگرچه درمان شناختی ـ رفتاری (CBT) یکی از مداخلات تثبیت‌شده برای OCD محسوب می‌شود، بخشی از بیماران به بهبودی کامل علائم دست نمی‌یابند یا همچنان با مشکلات هیجانی و شناختی باقی‌مانده مواجه هستند. روان‌درمانی پویشی فشرده کوتاه‌مدت (ISTDP) چارچوبی مکمل ارائه می‌دهد که بر فرایندهای هیجانی ناسازگار، الگوهای دفاعی و تعارض‌های عاطفی زیربنایی تمرکز دارد. از سوی دیگر، تحریک الکتریکی مستقیم فراجمجمه‌ای (tDCS) یک روش غیرتهاجمی تعدیل عصبی است که می‌تواند بر تحریک‌پذیری قشری و پردازش شناختی ـ هیجانی اثر بگذارد. هدف مطالعه حاضر توسعه و ارزیابی یک چارچوب درمانی متوالی شامل ISTDP، CBT و tDCS و بررسی پیامدهای بالقوه عصب‌شناختی ـ شناختی و بالینی آن در افراد مبتلا به OCD است.

روش پژوهش: یک چارچوب تحلیلی مبتنی بر شواهد با استفاده از یافته‌های کمی گزارش‌شده در کارآزمایی‌های تصادفی‌شده کنترل‌شده، مرورهای نظام‌مند، فراتحلیل‌ها و مطالعات نوروتصویربرداری اخیر تدوین شد. این چارچوب تغییرات شدت علائم وسواسی ـ اجباری، تنظیم هیجان، اضطراب، علائم افسردگی و کنترل شناختی را پس از مداخلات روان‌شناختی و تعدیل عصبی بررسی کرد. توجه ویژه‌ای به سازوکارهای مکمل مرتبط با پردازش پویشی هیجان، بازسازی شناختی، یادگیری مبتنی بر مواجهه و تعدیل شبکه‌های پیش‌پیشانی مغز اختصاص یافت.

یافته‌ها: تلفیق شواهد نشان داد که CBT با کاهش پایدار علائم وسواسی ـ اجباری همراه است، در حالی که مداخلات پویشی می‌توانند به بهبود پردازش هیجانی و سازمان‌یافتگی روان‌شناختی کمک کنند. شواهد مربوط به tDCS نیز نشان می‌دهد که تعدیل عصبی هدفمند می‌تواند تغییرات بالینی قابل‌توجهی در علائم OCD ایجاد کند و در برخی جمعیت‌ها بر ابعاد گسترده‌تر اضطراب و افسردگی نیز اثرگذار باشد. یافته‌های عصب‌شناختی نشان می‌دهند که شبکه‌های پیش‌پیشانی و پیشانی ـ آهیانه‌ای در کنترل شناختی و بروز علائم وسواسی اهمیت ویژه‌ای دارند. بر این اساس، چارچوب تلفیقی حاضر اهداف درمانی مکملی را در حوزه پردازش هیجانی، کنترل شناختی و تعدیل قشری مشخص می‌کند.

نتیجه‌گیری: تلفیق متوالی ISTDP، CBT و tDCS یک چارچوب نظری منسجم برای هدف قرار دادن سازوکارهای متعامل زیربنایی OCD فراهم می‌کند. این مدل، علائم وسواسی ـ اجباری را صرفاً به‌عنوان یک پدیده رفتاری منفرد در نظر نمی‌گیرد، بلکه تنظیم هیجان، کنترل شناختی و تعدیل عصبی را در یک مسیر درمانی یکپارچه قرار می‌دهد. این چارچوب می‌تواند مبنایی برای مطالعات بالینی کنترل‌شده آینده با تمرکز بر توالی شخصی‌سازی‌شده درمان، پاسخ به درمان و سازوکارهای عصب‌شناختی ـ شناختی OCD باشد.

مراجع

Leichsenring F, Steinert C, Biskup J, Feix LA, Heim N, Nimis B, et al. Short-term psychodynamic therapy of obsessive-compulsive disorder: a randomized controlled trial of unmedicated patients. Psychother Psychosom. 2026;95(1):1-13. doi:10.1159/000550421.

Abbass A, Town J. Intensive short-term dynamic psychotherapy for complex, chronic, and treatment-resistant conditions. Am J Psychother. 2025;78(3):160-166. doi:10.1176/appi.psychotherapy.20240024.

Rocco D, Calvo V, Agrosi V, Bergami F, Busetto LM, Marin S, et al. Intensive short-term dynamic psychotherapy provided by novice psychotherapists: effects on symptomatology and psychological structure in patients with anxiety disorders. Res Psychother. 2021;24(1):503. doi:10.4081/ripppo.2021.503.

Öst LG, Enebrink P, Finnes A, Ghaderi A, Havnen A, Kvale G, et al. Cognitive behavior therapy for obsessive-compulsive disorder in routine clinical care: a systematic review and meta-analysis. Behav Res Ther. 2022;159:104170. doi:10.1016/j.brat.2022.104170.

Wang Y, Miguel C, Ciharova M, Amarnath A, Lin J, Zhao R, et al. The effectiveness of psychological treatments for obsessive-compulsive disorders: a meta-analysis of randomized controlled trials published over last 30 years. Psychol Med. 2024;54(11):2838-2851. doi:10.1017/S0033291724001375.

Silva RMF, Brunoni AR, Goerigk S, Batistuzzo MC, Costa DLC, Diniz JB, et al. Efficacy and safety of transcranial direct current stimulation as an add-on treatment for obsessive-compulsive disorder: a randomized, sham-controlled trial. Neuropsychopharmacology. 2021;46(5):1028-1034. doi:10.1038/s41386-020-00928-w.

Green PE, Loftus AM, Anderson RA. Transcranial direct current stimulation for obsessive compulsive disorder: a systematic review and CONSORT evaluation. J Int Neuropsychol Soc. 2024;30(10):1003-1014. doi:10.1017/S1355617724000602.

Ibrahim IA, Nada AH, Asar NK, Ibrahim R, Farouk RA, Al-Qiami A, et al. A systematic review and meta-analysis for the efficacy of transcranial direct current stimulation (tDCS) in OCD treatment: a non-pharmacological approach to clinical interventions. Exp Gerontol. 2024;196:112551. doi:10.1016/j.exger.2024.112551.

Yan L, Wang Y, Li M. Transcranial direct current stimulation in patients with obsessive-compulsive disorder: a meta-analysis of randomised controlled trials. Int J Psychiatry Clin Pract. 2025;29(1):1-8. doi:10.1080/13651501.2025.2466498.

Xie L, Hu P, Guo Z, Chen M, Wang X, Du X, et al. Immediate and long-term efficacy of transcranial direct current stimulation (tDCS) in obsessive-compulsive disorder, posttraumatic stress disorder and anxiety disorders: a systematic review and meta-analysis. Transl Psychiatry. 2024;14(1):343. doi:10.1038/s41398-024-03053-0.

Zheng EZ, Wong NML, Yang ASY, Lee TMC. Evaluating the effects of tDCS on depressive and anxiety symptoms from a transdiagnostic perspective: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Transl Psychiatry. 2024;14(1):295. doi:10.1038/s41398-024-03003-w.

See CCH, Tan JM, Tan VSY, Sündermann O. A systematic review on the links between emotion regulation difficulties and obsessive-compulsive disorder. J Psychiatr Res. 2022;154:341-353. doi:10.1016/j.jpsychires.2022.07.023.

Yu J, Xu Q, Ma L, Huang Y, Zhu W, Liang Y, et al. Convergent functional change of frontoparietal network in obsessive-compulsive disorder: a voxel-based meta-analysis. Front Psychiatry. 2024;15:1401623. doi:10.3389/fpsyt.2024.1401623.

Robbins TW, Banca P, Belin D. From compulsivity to compulsion: the neural basis of compulsive disorders. Nat Rev Neurosci. 2024;25(5):313-333. doi:10.1038/s41583-024-00807-z.

چاپ شده

2026-09-28

شماره

نوع مقاله

مقاله پژوهشی

ارجاع به مقاله

تعدیل عصب‌شناختی نشانه‌های وسواس فکری ـ عملی از طریق تلفیق متوالی روان‌درمانی پویشی فشرده کوتاه‌مدت، درمان شناختی ـ رفتاری و تحریک الکتریکی مستقیم فراجمجمه‌ای. (2026). مجله علمی مطالعات پژوهشی در علوم انسانی آینده, 4(1), 61-74. https://journalhi.com/hum/article/view/436

مقالات بیشتر خوانده شده از همین نویسنده

1 2 3 4 > >> 

مقالات مشابه

همچنین می توانید برای این مقاله یک جستجوی شباهت پیشرفته را شروع کنید را انجام دهید.