اثربخشی مقایسه‌ای اصلاح طرحواره‌های گروهی بر بی‌تنظیمی هیجانی و طرحواره‌های ناسازگار هسته‌ای در ویژگی‌های شخصیتی مرزی و نمایشی

چکیده

طرحواره‌درمانی گروهی به‌عنوان رویکردی مؤثر برای اصلاح طرحواره‌های ناسازگار اولیه و بهبود تنظیم هیجان در سال‌های اخیر توجه قابل‌توجهی را جلب کرده است. افراد دارای ویژگی‌های شخصیتی مرزی و نمایشی با وجود برخی شباهت‌ها، در الگوهای شناختی–هیجانی تفاوت‌های چشمگیری دارند که بر پاسخ آنان به درمان اثر می‌گذارد. پایداری طرحواره‌های ناسازگار، واکنش‌پذیری هیجانی بالا، الگوهای ناپایدار ارتباطی و دشواری در مدیریت هیجان معمولاً موجب مشکلات مزمن در این گروه‌ها می‌شود. هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی مقایسه‌ای یک برنامه ۱۲ جلسه‌ای طرحواره‌درمانی گروهی بر دگرگونی طرحواره‌های هسته‌ای و کاهش بی‌تنظیمی هیجانی در افراد دارای ویژگی‌های مرزی و نمایشی است. در این مطالعه ۶۲ نفر از مراجعان به‌صورت هدفمند انتخاب و بر اساس مصاحبه‌های بالینی ساختاریافته به دو گروه مرزی (۳۲ نفر) و نمایشی (۳۰ نفر) تقسیم شدند. ارزیابی‌های اولیه شامل پرسشنامه طرحواره‌های یانگ، مقیاس دشواری در تنظیم هیجان و سنجش شدت علائم بود. مداخله شامل تکنیک‌های شناختی، تجربه‌محور و الگوگریزی رفتاری بود که در قالب گروهی ارائه شد. ارزیابی پس از مداخله در هفته ۱۲ و پیگیری در هفته ۲۰ انجام شد. نتایج نشان داد دو گروه مسیرهای درمانی متفاوتی را تجربه کردند. افراد دارای ویژگی‌های مرزی کاهش بیشتری در طرحواره‌های محرومیت هیجانی، بی‌اعتمادی، نقص و رهاشدگی داشتند. در مقابل، افراد دارای ویژگی‌های نمایشی کاهش بیشتری در طرحواره‌های تأییدطلبی، توجه‌طلبی و ناکافی بودن خویشتن‌داری نشان دادند. هر دو گروه بهبود قابل‌توجهی در تنظیم هیجان گزارش کردند، اما میزان تغییر در گروه مرزی برجسته‌تر بود و نشان می‌دهد مداخلات طرحواره‌محور گروهی برای این پروفایل هیجانی اثربخشی بیشتری دارد. این پژوهش با ارائه دیدگاهی مقایسه‌ای نشان می‌دهد طرحواره‌درمانی گروهی چگونه می‌تواند بر سازوکارهای شناختی–هیجانی در دو الگوی شخصیتی متفاوت تأثیر بگذارد و اهمیت طراحی پروتکل‌های درمانی متناسب با ویژگی‌های شخصیتی را برجسته می‌کند.