ریسک عملکرد پسته و ثبات درآمد باغداران تحت تغییرپذیری اقلیمی؛ ارزیابی اقتصادسنجی ریسک تولید در ایران

نویسندگان

  • رضا افشون دانشجوی کارشناسی ارشد رشته اقتصاد کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس تهران نویسنده

کلمات کلیدی:

تولید پسته, تغییرپذیری اقلیمی, ریسک عملکرد, ثبات درآمد کشاورزی, ریسک تولید کشاورز

چکیده

تغییرپذیری اقلیمی به یکی از منابع مهم ریسک تولید و درآمد در نظام‌های کشاورزی چندساله تبدیل شده است؛ به‌ویژه در مناطقی که سودآوری محصولات وابستگی زیادی به شرایط اقلیمی و دسترسی به منابع آب دارد. تولید پسته یکی از فعالیت‌های راهبردی بخش کشاورزی ایران محسوب می‌شود، با این حال نوسانات قابل‌توجه عملکرد در سال‌های مختلف می‌تواند تولیدکنندگان را با بی‌ثباتی درآمدی مواجه کند. پژوهش حاضر رابطه میان تغییرپذیری اقلیمی، ریسک عملکرد پسته و ثبات درآمد کشاورزی در ایران را با استفاده از یک چارچوب اقتصادسنجی بررسی می‌کند که میان اثرات اقلیمی بر سطح تولید و اثرات آنها بر ریسک تولید تمایز قائل می‌شود. تحلیل تجربی با ترکیب داده‌های مشاهده‌شده تولید و عملکرد پسته با شاخص‌های اقلیمی مرتبط با تغییرپذیری دما و بارش در طول زمان انجام می‌شود. ابتدا روندهای زمانی تغییرات بهره‌وری پسته و شاخص‌های مرتبط با درآمد بررسی شده و سپس اثر تغییرپذیری اقلیمی بر عملکرد مورد انتظار و ریسک عملکرد برآورد می‌شود. در ادامه، روابط برآوردشده مربوط به ریسک تولید با پویایی درآمد کشاورزی پیوند داده می‌شوند تا مشخص شود نوسانات ناشی از شرایط اقلیمی چگونه به بی‌ثباتی اقتصادی تولیدکنندگان پسته منتقل می‌شوند. در این چارچوب، توجه ویژه‌ای به اثرات نامتقارن عوامل اقلیمی، تغییرپذیری زمانی و تفاوت حساسیت تولید پسته نسبت به شرایط دما و بارش معطوف می‌شود. چارچوب تجربی همچنین امکان شناسایی شرایط اقلیمی مرتبط با وضعیت‌های دارای ریسک تولید بالا و پایین را فراهم می‌کند و از این طریق، تصویری اقتصادی‌تر از مواجهه با اقلیم نسبت به تحلیل متعارف میانگین عملکرد ارائه می‌دهد. انتظار می‌رود نتایج نشان دهد که تغییرپذیری اقلیمی تنها از طریق تغییر در بهره‌وری متوسط بر اقتصاد تولید پسته اثر نمی‌گذارد، بلکه با افزایش عدم‌قطعیت تولید، ثبات درآمد کشاورزان را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. یافته‌های پژوهش مبنایی تجربی برای ارزیابی پیامدهای اقتصادی ریسک تولید ناشی از اقلیم و طراحی راهبردهای مدیریت ریسک با هدف افزایش ثبات درآمد در مناطق تولیدکننده پسته فراهم می‌کند. این مطالعه با تلفیق ریسک عملکرد و پویایی درآمد، به ادبیات اقتصاد کشاورزی درباره عدم‌قطعیت تولید ناشی از تغییرات اقلیمی کمک کرده و شواهدی کاربردی برای تقویت تاب‌آوری اقتصادی بخش پسته ایران در شرایط افزایش تغییرپذیری اقلیمی ارائه می‌دهد.

مراجع

Shahraki AS, Caloiero T, Bazrafshan O. Influence of climatic factors on yields of pistachio, mango, and bananas in Iran. Sustainability. 2023;15(11):8962. doi:10.3390/su15118962.

Akhavan A, Gonçalves P. Managing the trade-off between groundwater resources and large-scale agriculture: the case of pistachio production in Iran. Syst Dyn Rev. 2021;37(2-3):155-196. doi:10.1002/sdr.1689.

Wing IS, De Cian E, Mistry MN. Global vulnerability of crop yields to climate change. J Environ Econ Manage. 2021;109:102462. doi:10.1016/j.jeem.2021.102462.

Michler JD, Viens FG, Shively GE. Risk, crop yields, and weather index insurance in village India. J Agric Appl Econ. 2022;1(1):61-81. doi:10.1002/jaa2.9.

Bucheli J, Dalhaus TPF, Finger R. Temperature effects on crop yields in heat index insurance. Food Policy. 2022;107:102214. doi:10.1016/j.foodpol.2021.102214.

Antonelli C, Coromaldi M, Pallante G. Crop and income diversification for rural adaptation: insights from Ugandan panel data. Ecol Econ. 2022;200:107390. doi:10.1016/j.ecolecon.2022.107390.

Harkness C, Areal FJ, Semenov MA, Senapati N, Shield IF, Bishop J. Towards stability of food production and farm income in a variable climate. Ecol Econ. 2023;204(Pt A):107676. doi:10.1016/j.ecolecon.2022.107676.

Ho HPC, Nguyen TK, Vo TD, Trinh CD, Nguyen NL, Arora A. Effect of climatic factors on farm income of rain-fed and irrigated farming households in Vietnam. Water Environ J. 2023;37(2):276-288. doi:10.1111/wej.12835.

Ding Y, Xu J. Global vulnerability of agricultural commodities to climate risk: evidence from satellite data. Econ Anal Policy. 2023;80:669-687. doi:10.1016/j.eap.2023.09.013.

Bokusheva R, Baráth L. State-contingent production technology formulation: identifying states of nature using reduced-form econometric models of crop yield. Am J Agric Econ. 2024;106(2):805-827. doi:10.1111/ajae.12424.

Negi DS, Ramaswami B. Basis risk and the demand for catastrophic rainfall insurance. Q Open. 2024;4(1):qoae009. doi:10.1093/qopen/qoae009.

Wang H, Chen B, Shen X. Extreme rainfall, farmer vulnerability, and labor mobility: evidence from rural China. Sci Total Environ. 2024;918:170866. doi:10.1016/j.scitotenv.2024.170866.

Crofils C, Gallic E, Vermandel G. The dynamic effects of weather shocks on agricultural production. J Environ Econ Manage. 2025;130:103078. doi:10.1016/j.jeem.2024.103078.

Bedi SM, Nilsson P, Hansson H. The impact of drought on farm economic performance: evidence from Sweden. Empir Econ. 2025;69(4):2311-2337. doi:10.1007/s00181-025-02787-0.

Borisova T, McDonald TM, Winters-Michaud C, Miller NJ, Law J. Droughts and components of net farm income in select U.S. regions. Agric Finance Rev. 2025;86(1):25-47. doi:10.1108/AFR-03-2024-0050.

Lee S. Effects of extreme heat events on crop revenues for U.S. corn and soybeans. Am J Agric Econ. 2026;108(1):176-203. doi:10.1111/ajae.12527.

چاپ شده

2026-09-19

شماره

نوع مقاله

مقاله پژوهشی

ارجاع به مقاله

ریسک عملکرد پسته و ثبات درآمد باغداران تحت تغییرپذیری اقلیمی؛ ارزیابی اقتصادسنجی ریسک تولید در ایران. (2026). مجله علمی مطالعات پژوهشی در مهندسی مکانیک آینده, 3(1), 32-46. https://journalhi.com/mec/article/view/424

مقالات بیشتر خوانده شده از همین نویسنده

1 2 > >> 

مقالات مشابه

همچنین می توانید برای این مقاله یک جستجوی شباهت پیشرفته را شروع کنید را انجام دهید.