عدالت از قرون وسطی تا قرن بیست و یکم از نظر افلاطون و ماکیاولی( عدالت در لیبرالیسم و مکاتب لیبرالیسم)
کلمات کلیدی:
عدالت, قرون وسطی, قرن بیست و یکم, مکاتب لیبرالیسمچکیده
این مقاله به بررسی سیر تحول مفهوم عدالت در بستر تاریخی اندیشه سیاسی، از قرون وسطی تا قرن بیست و یکم، با تمرکز بر آرای افلاطون، ماکیاولی و اندیشههای لیبرالی میپردازد. در دوران باستان و قرون وسطی، عدالت عمدتاً بهمثابه نظم اخلاقی و کیهانی (افلاطون) یا بازتاب نظم الهی تلقی میشد که بر هماهنگی اجزای جامعه و فضیلت تأکید داشت. در مقابل، ظهور اندیشههای مدرن، بهویژه با ماکیاولی، مفهوم عدالت را به سمت واقعگرایی سیاسی سوق داد؛ جایی که عدالت بهعنوان ابزاری برای حفظ ثبات و قدرت دولت تلقی گردید و از مفاهیم ایدهآلگرایانه فاصله گرفت.با ظهور لیبرالیسم، عدالت با فرد و حقوق او پیوند خورد. لیبرالیسم کلاسیک بر آزادیهای فردی، برابری در برابر قانون و مالکیت خصوصی تأکید داشت و عدالت توزیعی را عمدتاً حاصل سازوکار بازار آزاد میدانست. در مقابل، مکاتب متأخرتر لیبرالیسم، بهویژه با تأثیرپذیری از نظریه جان رالز، بر برابری منصفانه فرصتها و عدالت توزیعی با هدف بهبود وضعیت محرومترین افراد جامعه (اصل تفاوت) تأکید ورزیدند. این تحول نشاندهنده گذار از عدالت بهعنوان یک اصل صرفاً ایجابی (همانند نظم افلاطونی) به عدالت بهعنوان چالشی برای رفع نابرابریهای ساختاری و تضمین رفاه اجتماعی است.در نهایت، این مقاله نتیجه میگیرد که تحول عدالت از یک مفهوم اخلاقمحور و ایستا به یک اصل پویا و نهادینهشده در حقوق و سیاست معاصر، بازتابی از تغییر پارادایمهای فکری بشر در مواجهه با چالشهای نظم اجتماعی، آزادی فردی و برابری بوده است. مفهوم عدالت همچنان موضوعی محوری در مباحث فلسفه سیاسی و اجتماعی باقی مانده و تضاد میان اولویت آزادی و برابری، هسته اصلی مناقشات نظری در این حوزه را تشکیل میدهد.
مراجع
اسکنلون,تامس مایکل . (1399). نکات اصلیِ نظریه عدالت رالز. تأملات اخلاقی, 1(2), 31-45.
اسکروپسکی، جان (1380) فلسفه اخلاق، ترجمه محسن جوادی، در: نگرش¬های نوین در فلسفه، قم، مؤسسه فرهنگی طه.
تلیس، رابرت بی (1385) فلسفه رالز، ترجمه خشایار دیهیمی، تهران، طرح نو.
رویین تن، زینب و رضایی، محمدهاشم و نیک محمدی، فرخنده و حدیدچی، زهره،(1395).،بررسی مفهوم عدالت در اندیشه لیبرالیسم،دومین همایش ملی مطالعات و تحقیقات نوین در حوزه علوم تربیتی و روانشناسی ایران،قم،https://civilica.com/doc/677869
جمشیدی,محمد حسین و زنگنه,پیمان . (1391). آسیبشناسی عدالت در مکاتب سیاسی جهان معاصر (با تأکید بر اسلام شیعی (امامیه)، لیبرالیسم و صهیونیسم). فصلنامه علمی پژوهشهای انقلاب اسلامی, 1(2), 35-62.
جیکوبز، لزلی (1386) درآمدی بر فلسفه سیاسی نوین (نگرش دموکراتیک به سیاست)، ترجمه مرتضی جیریایی، تهران، نی.
رالز، جان (1393) نظریه ای در باب عدالت، ترجمه مرتضی نوری، تهران، مرکز.
لسناف، مایکل ایچ (1385) فیلسوفان سیاسی قرن بیستم، ترجمه خشایار دیهیمی، تهران، ماهی.
مالهال، استیون و اَدَم سوئیفت (1386) جامعه¬گرایان و نقد لیبرالیسم، ترجمه جمعی از مترجمان، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
محمودی، سید علی (1376) عدالت و آزادی، تهران، مؤسسه فرهنگی اندیشه معاصر.
واعظی، احمد (1386) جان رالز، از نظریه عدالت تا لیبرالیسم سیاسی، قم، بوستان کتاب.
همپتن، جین (1391) فلسفه سیاسی، ترجمه خشایار دیهیمی، تهران، طرح نو.
فضائلی,مصطفی و سیجانی,محسن . (1404). رویکرد نظم بین الملل لیبرال به عدالت: چشم اندازی بر صلح و امنیت. فصلنامه مطالعات بین المللی, 22(1), 273-296.
Durkheim, Emile. (1973). “Individualism and the Intellectuals,” in Robert Bellah, (ed.). Emile Durkheim on Morality and Society. Chicago: University of Chicago Press.
Marx, Karl. (1978). “On the Jewish Question” in: Robert C. Tucker, (ed.). The Marx-Engels Reader, 2nd ed. New York and London: W.W. Norton. pp. 26-52.
Quinn, Philip L. (1995). “Political Liberalisms and their Exclusion of the Religious”. Proceedings and Addresses of the American Philosophical Association 69 (2): 35-56.
Rawls, John. (1993). Political Liberalism. New York: Columbia University Press.
Rawls, John. (1999 a). A Theory of Justice. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1971, rev. ed.
Scanlon, T. M. (2003). The Difficulty of Tolerance: Essays in Political Philosophy. Cambridge: Cambridge University Press.
Scanlon, T. M. (2014). Being Realistic about Reasons. Oxford: Oxford University Press.
دانلود
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 مجله علمی مطالعات پژوهشی در حقوق آینده

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution 4.0 می باشد.


