تأویل مخاطب در سینمای پست‌مدرن ایران بر اساس نشانه‌شناسی اکو(مطالعه موردی: فیلم شیرین عباس کیارستمی)
کلمات کلیدی:
اکو, تأویل, سینمای پست‌مدرن ایران, شیرین, کیارستمی, نشانهشناسیچکیده
هدف این پژوهش با هدف بررسی فرآیند تأویل مخاطب در سینمای پست‌مدرن ایران بر اساس نظریه نشانه‌شناسی امبرتو اکو و تحلیل نقش پیش‌تفسیرهای فرهنگی و اجتماعی در شکل‌گیری معانی چندلایه در فیلم شیرین (1387) ساخته عباس کیارستمی انجام شده است. روش پژوهش بر اساس توصیفی-تحلیلی و از طریق تحلیل نشانه‌های دیداری (واکنش‌های عاطفی چهره بازیگران) و شنیداری (دیالوگ‌ها و موسیقی متن) فیلم شیرین انجام گرفته و داده‌ها از منابع آرشیوی و کتابخانه‌ای معتبر گردآوری شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که کیارستمی با حذف روایت تصویری و تمرکز بر کلوزآپ‌های چهره زنان، خلأ نشانه‌ای خلق می‌کند که مخاطب را به بازسازی فعال روایت و مشارکت در تولید معانی چندلایه دعوت می‌کند. پیش‌تفسیرهای فرهنگی، به‌ویژه آشنایی با داستان خسرو و شیرین نظامی، خوانش‌های متنوعی را شکل می‌دهند، در حالی که رمزگان‌های بصری و شنیداری، از جمله حالات چهره و موسیقی، تفسیرها را هدایت و چارچوب‌بندی می‌کنند. این ساختار، مخاطب را از تماشاگر منفعل به خواننده الگوی فعال تبدیل می‌کند. نتیجه‌گیری این پژوهش در ارتباط با این است که فیلم شیرین به‌مثابه یک ماشین نشانه‌شناختی اکو عمل می‌کند که از طریق تعامل دیالکتیکی میان قصد مؤلف، متن و مخاطب، تجربه‌ای عمیقاً فرهنگی و شخصی خلق کرده و چارچوبی نظری برای تحلیل نقش فرهنگ در سینمای پست‌مدرن ایران ارائه می‌دهد.
مراجع
ابوت، میتو (1396). عباس کیارستمی و فلسفه، فیلم. ترجمه صالح نجفی، تهران: لگا.
احمدی، بابک. (1400). ساختار و تأویل متن، چاپ بیست و دوم، تهران: مرکز.
بوردول، ديويد ; تامسون، كريستين (1385). هنر سينما. ترجمه فتاح محمدی، تهران: مرکز.
ژیژک، اسلاوی (1401). کژ نگریستن. ترجمه مازیار اسلامی، صالح نجفی، تهران: نشر نی.
جاهد، کوروش (1399). لذت تماشای فیلم در قرن بیست و یکم، تهران: پرنده.
چندلر، دانیل (1400). مبانی نشانه‌شناسی، ترجمه مهدی پارسا، چاپ هفتم، تهران: سوره مهر.
فرو، جان (1398). ژانر. ترجمه لیلا میر صفیان، تهران: علمی و فرهنگی.
واتنبرگ، تامس. کارن، آنجلا (1401). فلسفه سینما، ترجمه محمدرضا اسمخانی و هانیه سادات سرکی، تهران: پارسه.
Abut, Mitu (2017). Abbas Kiarostami and Philosophy, Film. Translated by Saleh Najafi, Tehran: Lega. (in Persian)
Ahmadi, Babak (2021). Structure and Interpretation of Text, 22nd edition, Tehran: Markaz. (in Persian)
Bordwell, David, and Thompson, Kristin (2006). Film Art, translated by Fattah Mohammadi, Tehran: Markaz. (in Persian)
Chandler, Daniel (2021). Semiotics: The Basics, translated by Mehdi Parsa, 7th edition, Tehran: Sureh Mehr. (in Persian)
Eco, umberto (2011). La estructura ausente. Translator Francisco Serra Cantarell. Madrid: Random Mondadori.
Eco, Umberto (1989). The open Work, Translator Anna Cancogni. Massachusetts. Harvard University Press.
Eco, umberto. (1979). "The role of The Reader: Exploration in the Semiotics of Text". Bloomington: Indiana University Press.
Eco, umberto (1979). A Theory of Semiotics. Bloomington: Indiana University Press.
Eco, Umberto (2005). Innovation and Repetition: Between Modern and Postmodern Aesthetics. Daedalus 134(4), 191-207.
Frow, John (2019). Genre, translated by Leila Mirsafian, Tehran: Elmi va Farhangi. (in Persian)
Jahed, Koroush (2020). The Pleasure of Watching Films in the Twenty-First Century, Tehran: Parandeh Publications. (in Persian)
Mast, Gerald.; Cohen, Marshal (1979). Film Theory and Criticism. New York: Oxford University Press.
Žižek, Slavoj (2022). Looking Awry, translated by Maziar Eslami and Saleh Najafi, Tehran: Nashr-e Ney. (in Persian)
Wartenberg, Thomas, and Carr, Angela (2022). Philosophy of Film, translated by Mohammadreza Esmkhani and Hanieh Sadat Sarki, Tehran: Parseh. (in Persian).
دانلود
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 مجله علمی مطالعات پژوهشی در هنر، معماری و شهرسازی آینده
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution 4.0 می باشد.
