شناسایی الگوهای طرحوارهای زوجین با استفاده از تحلیل طبقات پنهان و بررسی ارتباط آنها با رضایت زناشویی، اعتماد و بهزیستی روانشناختی
کلمات کلیدی:
درمان طرحوارهای, تحلیل طبقات پنهان, رضایت زناشویی, اعتماد بینفردی, بهزیستی روانشناختیچکیده
زمینه: زوجین از نظر شیوه ادراک تجربههای بینفردی، تنظیم هیجان و واکنش به تنشهای رابطهای تفاوتهای قابل توجهی دارند. این تفاوتها اغلب ریشه در طرحوارههای شناختی ـ هیجانی پایدار دارند که انتظارات، واکنشهای هیجانی و الگوهای رفتاری افراد را در روابط صمیمانه شکل میدهند. با وجود اثربخشی درمان طرحوارهای در بهبود عملکرد زوجین، مطالعات اندکی با استفاده از رویکردهای آماری فردمحور به شناسایی الگوهای طبیعی طرحوارهای در میان زوجین پرداختهاند. تحلیل طبقات پنهان میتواند زیرگروههای بالینی معناداری را آشکار سازد که با روشهای متداول متغیرمحور قابل شناسایی نیستند.
هدف: هدف این پژوهش شناسایی الگوهای طرحوارهای زوجین با استفاده از تحلیل طبقات پنهان و بررسی ارتباط این الگوها با رضایت زناشویی، اعتماد بینفردی و بهزیستی روانشناختی است. همچنین مطالعه حاضر به دنبال تعیین این موضوع است که آیا ترکیبهای متفاوت طرحوارهای با سطوح مختلف آسیبپذیری یا تابآوری در روابط زناشویی همراه هستند یا خیر.
روش: این پژوهش با طرح مقطعی ـ تحلیلی و با استفاده از ابزارهای استاندارد سنجش طرحوارههای ناسازگار اولیه، رضایت زناشویی، اعتماد بینفردی و بهزیستی روانشناختی انجام شد. برای شناسایی زیرگروههای همگن، از تحلیل طبقات پنهان استفاده شد. انتخاب مدل بر اساس شاخصهای آماری شامل معیار اطلاعات آکائیک، معیار اطلاعات بیزی، آنتروپی و آزمونهای نسبت درستنمایی انجام گرفت و سپس تفاوت میان طبقات با روشهای آماری چندمتغیره بررسی شد.
یافتهها: نتایج نشان داد که چندین الگوی متمایز طرحوارهای در میان زوجین وجود دارد. زوجین دارای الگوهای سازگار، سطوح بالاتری از رضایت زناشویی، اعتماد متقابل و بهزیستی روانشناختی را نشان دادند، در حالی که الگوهای دارای فعالسازی گسترده طرحوارههای ناسازگار با عملکرد ضعیفتر رابطه همراه بودند. همچنین الگوهای میانی بیانگر آن بودند که عملکرد زوجین به جای وابستگی به یک طرحواره منفرد، تحت تأثیر تعامل چندبعدی طرحوارهها قرار دارد.
نتیجهگیری: شناسایی الگوهای طرحوارهای مبتنی بر تحلیل طبقات پنهان چارچوبی مناسب برای درک ناهمگنی زوجین فراهم میکند. این رویکرد امکان مفهومسازی دقیقتر موارد بالینی و طراحی مداخلات اختصاصی در درمان طرحوارهای را فراهم ساخته و میتواند به ارتقای اثربخشی درمانهای زوجدرمانی مبتنی بر شواهد کمک کند.
مراجع
Lebow J, Snyder DK, Christensen A. Couple therapy in the 2020s: Current status and emerging developments. Fam Process. 2023;62(2):569-595.
Doss BD, Roddy MK, Wiebe SA, Johnson SM. A review of the research during 2010–2019 on evidence-based treatments for couple relationship distress. J Marital Fam Ther. 2022;48(1):283-307.
Yu JJ. Longitudinal dyadic interplay between marital conflict and psychological well-being in couples. Pers Relatsh. 2024;31(2):451-470.
Maya J, Fuentes I, Arcos-Romero AI, Jiménez L. Parental attachment and psychosocial adjustment in adolescents exposed to marital conflict. Children (Basel). 2024;11(2):179.
van Donzel L, Peeters M, Lee C, et al. Integrating positive schemas in schema therapy for Cluster C personality disorders. Clin Psychol Psychother. 2025.
Bardikhoje A, Jahangiri A, Mafakheri A. The effect of schema-based couple therapy on marital satisfaction and emotional dysregulation in discordant couples: Single-subject research. Appl Fam Ther J. 2023;4(4):505-519. doi:10.61838/kman.aftj.4.4.28.
Zerang M, Kaveh Ahangari S, Saberi F, Javdani Iraninezhad ZS, Abbasimofrad P. Effectiveness of schema therapy on psychological distress and life engagement in couples experiencing marital conflict. Int J Body Mind Cult. 2025;12(1):244-249.
Taghvaei D, Jahangiri MM, Sadat S. Comparison of the effectiveness of schema therapy-based couple therapy and emotionally focused couple therapy on attachment behaviors in incompatible couples. KMAN Couns Psychol Nexus. 2025.
Yu KR. Self-construals, marital conflict resolution strategies, and marital satisfaction: A dyadic analysis. Asian J Soc Psychol. 2021.
Corral S, et al. Latent profiles of divorce adaptation in high-conflict settings: A person-centered latent profile analysis. Curr Psychol. 2026.
دانلود
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 مجله علمی مطالعات پژوهشی در روانشناسی آینده
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution 4.0 می باشد.
