مدل‌سازی کمی ریسک‌های انسانی و ایمنی فرایندی با استفاده از داده‌های عملیاتی واقعی در سیستم‌های صنعتی پرریسک

چکیده

سیستم‌های صنعتی پرریسک مانند صنایع شیمیایی، نفت و گاز و واحدهای تولیدی بزرگ، علی‌رغم استفاده گسترده از سیستم‌های مدیریت ایمنی و روش‌های متداول ارزیابی ریسک، همچنان با حوادث شدید مواجه هستند. یکی از محدودیت‌های اصلی رویکردهای سنتی، عدم یکپارچگی مؤثر ریسک‌های مرتبط با عوامل انسانی و ریسک‌های ایمنی فرایندی در قالب یک چارچوب کمی واحد و همچنین استفاده ناکافی از داده‌های عملیاتی ایمنی تولیدشده در فعالیت‌های روزمره صنعتی است. این پژوهش یک چارچوب مدل‌سازی کمی یکپارچه ارائه می‌دهد که به‌طور همزمان ریسک‌های ایمنی انسانی و ایمنی فرایندی را با استفاده از داده‌های عملیاتی واقعی در سیستم‌های صنعتی پرریسک ارزیابی می‌کند. چارچوب پیشنهادی، تحلیل قابلیت اطمینان انسانی مبتنی بر داده را با مدل‌سازی احتمالاتی ریسک فرایند تلفیق می‌کند تا تعاملات پویا میان عملکرد انسانی، سیستم‌های فنی و شرایط سازمانی را به‌طور جامع پوشش دهد. داده‌های عملیاتی شامل سوابق حوادث، گزارش‌های شبه‌حادثه، شاخص‌های عملکرد ایمنی و پایگاه‌های داده رویدادهای غیرعادی به‌صورت نظام‌مند پردازش شده و برای برآورد احتمال خطای انسانی و احتمال وقوع خرابی‌های فرایندی به کار گرفته می‌شوند. برای نمایش روابط علّی و انتشار عدم‌قطعیت، از تکنیک‌های مدل‌سازی مبتنی بر بیزین استفاده شده است. روش پیشنهادی بر روی یک سیستم صنعتی پرریسک نمونه پیاده‌سازی شده و نتایج کمی در قالب ماتریس‌های ریسک چندپارامتری، توزیع‌های احتمالاتی و جداول اولویت‌بندی ریسک ارائه می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که نادیده گرفتن تعاملات انسان و فرایند می‌تواند به کم‌برآوردی قابل‌توجه ریسک کلی سیستم منجر شود، در حالی که رویکرد یکپارچه مبتنی بر داده، تصویری واقع‌گرایانه‌تر و قابل‌اقدام از ریسک فراهم می‌کند.