الگوهای مسئولیت مدنی در قبال آسیب‌های زیست‌محیطی در توسعه زیرساخت‌ها بر اساس ناکامی‌های واقعی در رعایت الزامات قانونی

چکیده

شتاب روزافزون توسعه زیرساخت‌ها موجب افزایش دامنه و شدت آسیب‌های زیست‌محیطی ناشی از فعالیت‌های عمرانی شده و هم‌زمان کاستی‌های پایدار در رعایت الزامات قانونی و سازوکارهای نظارتی را آشکار کرده است. با وجود گسترش چارچوب‌های قانونی مرتبط با حفاظت محیط‌زیست، شواهد مبتنی بر پرونده‌های واقعی همچنان نشان می‌دهد که الگوهای تکرارشونده‌ای از مسئولیت مدنی در پی نظارت ناکافی، خطاهای فرایندی مهندسی، برداشت نادرست از تعهدات قانونی و ضعف نظام‌های پایش شکل می‌گیرد. این پژوهش با تکیه بر داده‌های واقعی مربوط به موارد عدم رعایت الزامات و نیز شاخص‌های معتبر عملکرد زیست‌محیطی، الگوهای مسئولیت مدنی ناشی از آسیب‌های زیست‌محیطی در توسعه زیرساخت‌ها را واکاوی می‌کند. در این راستا، تلفیقی از تحلیل حقوقی و روش‌های تشخیصی مهندسی به کار گرفته شده تا تبیین شود که چگونه انواع مختلف عدم رعایت، به تخریب زیست‌محیطی قابل اندازه‌گیری تبدیل می‌شوند و سپس برای کارفرمایان، پیمانکاران و نهادهای نظارتی، مسئولیت مدنی ایجاد می‌کنند. این پژوهش با بهره‌گیری از یک رویکرد تحلیلی چندسطحی و بر پایه تفسیر مقررات، معیارهای ارزیابی اثرات زیست‌محیطی، یافته‌های حاصل از بازرسی‌ها و شاخص‌های اجرایی، ساختارهای مسئولیت مدنی را که از ناکامی در کنترل فرسایش، مدیریت رسوب، تخریب پوشش گیاهی، تغییر مسیر آبراهه‌ها، دفع نامناسب پسماند و پیامدهای کنترل‌نشده عمرانی ناشی می‌شود، شناسایی می‌کند. افزون بر این، پژوهش نقش پراکندگی نهادی، تأخیر در اقدامات اصلاحی و شکاف میان مفروضات طراحی مهندسی و اجرا در محل را مورد توجه قرار می‌دهد. یافته‌ها یک الگوی ساختاری برای مسئولیت مدنی ارائه می‌کند که پیوند میان انواع عدم رعایت، آستانه‌های قانونی تحقق ضرر، الزامات اثباتی و حدود جبران خسارت را روشن می‌سازد. این الگو با همسو کردن چارچوب‌های حقوقی و شاخص‌های مهندسی، ابزاری کاربردی برای سیاست‌گذاران، ناظران و مجریان فراهم می‌آورد تا بتوانند میزان آسیب‌های زیست‌محیطی را کاهش دهند، نظام‌های تطبیق با قانون را تقویت کنند و پیش از وقوع خسارت، ریسک‌های مسئولیت مدنی را پیش‌بینی کنند. در نهایت، این مطالعه به فهم شفاف‌تر رابطه میان ناکامی‌های واقعی در رعایت الزامات قانونی و پیامدهای مسئولیت مدنی کمک می‌کند و مسیرهایی مبتنی بر شواهد برای بهبود حکمرانی زیست‌محیطی در بخش توسعه زیرساخت ارائه می‌دهد.