بررسی نقش تناسب میان تیپ های شخصیتی و الگوی آموزشی در ارتقای خلاقیت در طراحی معماری

نویسندگان

  • حجت ندافی دانشجوی دکتری ( معماری)، گروه معماری، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران. نویسنده
  • محمدرضا ابراهیم نژاد گروه معماری، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران. نویسنده

کلمات کلیدی:

تیپ‌های شخصیتی, الگوی آموزشی, خلاقیت, طراحی معماری, روانشناسی معماری

چکیده

خلاقیت یکی از بنیادی‌ترین مؤلفه‌های فرایند طراحی معماری است و ارتقای آن، از اهداف اصلی آموزش در استودیوهای طراحی محسوب می‌شود. بااین‌حال، به‌کارگیری الگوی آموزشی یکسان برای دانشجویانی با ویژگی‌ها و تیپ‌های شخصیتی متفاوت، ممکن است به محدودشدن ظرفیت‌های خلاقانه آنان منجر شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش تناسب میان تیپ‌های شخصیتی دانشجویان و الگوهای آموزشی در ارتقای خلاقیت در فرایند طراحی معماری تدوین شده است. چارچوب نظری پژوهش بر پیوند میان نظریه‌های شخصیت، رویکرد تناسب فرد–محیط، آموزش انطباقی و مؤلفه‌های خلاقیت استوار است. در این چارچوب، تیپ شخصیتی متغیر مستقل، الگوی آموزشی متغیر تعدیل‌گر و خلاقیت طراحی، شامل سیالی، انعطاف‌پذیری، اصالت و بسط ایده، متغیر وابسته در نظر گرفته می‌شود. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، آمیخته اکتشافی–تبیینی است. الگوهای آموزشی مورد بررسی شامل آموزش فردی، مشارکتی، مسئله‌محور و پروژه‌محور است.. انتظار می‌رود تناسب میان ویژگی‌های شخصیتی و شیوه آموزش، انگیزش، مشارکت فعال، خودکارآمدی خلاق و توانایی تولید راه‌حل‌های متنوع را افزایش دهد. دستاورد پژوهش می‌تواند به تدوین الگویی انعطاف‌پذیر و شخصیت‌محور برای آموزش طراحی معماری منجر شود؛ الگویی که به‌جای طبقه‌بندی قطعی دانشجویان، تفاوت‌های فردی را مبنای تنوع‌بخشی به راهبردهای آموزشی قرار می‌دهد و زمینه ارتقای عادلانه خلاقیت را در استودیوهای معماری فراهم می‌سازد.

بیوگرافی نویسنده

  • محمدرضا ابراهیم نژاد، گروه معماری، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران.

    استادیار

مراجع

- حاتمیان، محمدرضا، و معینی، سیدحسین. (۱۳۹۷). جایگاه و ویژگی‌های درس طرح معماری یک دانشگاه کاشان (مقطع کارشناسی) و اهمیت تفاوت‌های فردی یادگیرنده در آن. صفه، ۲۸(۱)، ۵–۲۴.

- حجت، عیسی. (۱۳۸۲). آموزش معماری و ارزش‌های بی‌ارزش. هنرهای زیبا، ۱۴، ۶۳–۷۰.

- حجت، عیسی. (۱۳۸۳). آموزش خلاق؛ تجربه سال ۱۳۸۱. هنرهای زیبا، ۱۸، ۲۵–۳۶.

- حسینی، الهه‌السادات، فلامکی، محمدمنصور، و حجت، عیسی. (۱۴۰۰). تبیین الگوی فرایند طراحی فردمحور و مدل آموزش طراحی معماری بر مبنای تفاوت‌های شناختی یادگیرندگان. هویت شهر، ۱۵(۴۷)، ۴۳–۵۸.

- صدرام، وحید، و کفائی، الهام. (۱۳۹۸). رویکرد فکری دانشجویان برون‌گرا و درون‌گرای معماری در فرایند طراحی و راهبردهای آموزشی آن. آموزش مهندسی ایران، ۲۱(۸۴)، ۱۲۱–۱۴۱.

- مقدس، زینب، شاهچراغی، آزاده، و ذبیحی، حسین. (۱۴۰۲). تحلیل مؤلفه‌های مؤثر بر ارتقای کیفیت آموزش طراحی معماری به هنرجویان هنرستان. مطالعات برنامه‌ریزی آموزشی، ۱۲(۲۴)، ۱۷۵–۲۰۵.s

منابع لاتین

- Amabile, T. M. (1996). Creativity in context: Update to the social psychology of creativity. Westview Press.

Cross, N. (2006). Designerly ways of knowing. Springer.

Demirbaş, O. O., & Demirkan, H. (2003). Focus on architectural design process through learning styles. Design Studies, 24(5), 437–456.

4Guilford, J. P. (1950). Creativity. American Psychologist, 5(9), 444–454.

Hemdan, J. T., Taha, D. S., & Cherif, I. A. (2023). Relationship between personality types and creativity: A study on novice architecture students. Alexandria Engineering Journal.

Jung, C. G. (1971). Psychological types (H. G. Baynes, Trans.; R. F. C. Hull, Rev.). Princeton University Press. (Original work published 1921)

Lawson, B. (2005). How designers think: The design process demystified (4th ed.). Architectural Press.

McCrae, R. R., & Costa, P. T. (1989). Reinterpreting the Myers–Briggs Type Indicator from the perspective of the five-factor model of personality. Journal of Personality, 57(1), 17–40.

Mostafa, M., & Mostafa, H. (2010). How do architects think? Learning styles and architectural education. Archnet-IJAR: International Journal of Architectural Research, 4(2–3), 310–317.

Myers, I. B., McCaulley, M. H., Quenk, N. L., & Hammer, A. L. (1998). MBTI manual: A guide to the development and use of the Myers–Briggs Type Indicator (3rd ed.). Consulting Psychologists Press.

Pallasmaa, J. (2005). The eyes of the skin: Architecture and the senses (2nd ed.). Wiley-Academy.

Runco, M. A., & Jaeger, G. J. (2012). The standard definition of creativity. Creativity Research Journal, 24(1), 92–96.

Schön, D. A. (1983). The reflective practitioner: How professionals think in action. Basic Books.

چاپ شده

2026-10-26

شماره

نوع مقاله

مقاله پژوهشی

ارجاع به مقاله

بررسی نقش تناسب میان تیپ های شخصیتی و الگوی آموزشی در ارتقای خلاقیت در طراحی معماری. (2026). مجله علمی مطالعات پژوهشی در هنر، معماری و شهرسازی آینده, 4(1), 21-33. http://journalhi.com/arc/article/view/439

مقالات مشابه

1-10 of 20

همچنین می توانید برای این مقاله یک جستجوی شباهت پیشرفته را شروع کنید را انجام دهید.